24.3.17

"Μαμά δεν θέλω να πεθάνεις"

Άκουγα γονείς με παιδιά μεγαλύτερης ηλικίας να το συζητούν αλλά ποτέ δεν περίμενα ότι θα μας συνέβαινε τόσο νωρίς!

"Μαμά δεν θέλω να πεθάνεις" ξεστομίζει απότομα ο 3μιση ετών μαχαραγιός και ξεσπάει σε γοερούς λυγμούς. Λες και είναι ένα τετελεσμένο συμβάν (είναι όντως...) που πρόκειται να συμβεί από ώρα σε ώρα (ελπίζω πως όχι), χωρίς να μπορεί  κανείς να το αναστρέψει.





Την πρώτη φορά που το είπε, έμεινα αποσβολωμένη. Η αρχική μου σκέψη είναι ότι δεν έχει συνειδητοποιήσει τι είναι θάνατος, ποια είναι τα μόνιμα αποτελέσματά του και ότι απλά κάπου το άκουσε και το αναπαράγει. Όταν είδα όμως ότι η φράση αυτή συνοδεύτηκε από γοερό κλάμα και κούρνιασμα με σφιχτή αγκαλιά, κατάλαβα ότι τα πράγματα είναι πιο σοβαρά.

Με την ταλιμπανούλα δεν μου είχε συμβεί ποτέ κάτι αντίστοιχο. Είχαμε βιώσει άγχος αποχωρισμού, αναζήτηση της μανούλας ιδίως όταν επέστρεψα μετά την άδεια ανατροφής στην δουλειά, αλλά φόβο θανάτου ποτέ! Έτσι δεν ήμουν προετοιμασμένη πως να συμπεριφερθώ όταν το πρωτοάκουσα από τον μαχαραγιό. Η ενστικτώδης αντίδραση μου ήταν να τον πάρω αγκαλιά και να τον διαβεβαιώσω ότι η μανούλα είναι εδώ και θα είναι εδώ. Ότι θα είμαστε μαζί και θα είμαι δίπλα του για ότι με χρειαστεί. 

Αφού ξεπεράστηκε η αρχική μπόρα και το παιδί ησύχασε, αποφάσισα να το ψάξω λίγο για να είμαι καλύτερα προετοιμασμένη. Αυτό που έχω μάθει μέχρι στιγμής σαν μαμά είναι ότι τα παιδιά κατακτούν στάδια -σωματικά και νοητικά- χωρίς πολλές φορές να το αντιληφθούμε καν και η κατάκτηση κάθε σταδίου επιφέρει τις δικές της δυσκολίες και τους δικούς της φόβους.




Σύμφωνα με την Ψυχολόγο-Παιδοψυχολόγο Αλεξάνδρα Καππάτου, τα παιδιά αντιμετωπίζουν διάφορες φοβίες οι οποίες, ανάλογα με την ηλικία μπορεί να είναι:
  • 0-2 χρόνια: φοβάται τους δυνατούς ήχους ή θορύβους, τον αποχωρισμό από τους γονείς, τους ξένους που το πλησιάζουν, τα μεγάλα αντικείμενα
  • 2-4 χρονών: φοβάται τα ζώα, τα έντομα, τους δυνατούς θορύβους, να μένει μόνο του, το μπάνιο, την εκπαίδευση τουαλέτας, τα τέρατα, τα φαντάσματα
  • 4-6 χρονών: φοβάται τον ύπνο, το σκοτάδι, τα τέρατα, δείχνει συστολή προς τους αγνώστους, φόβο για την απώλεια ενός γονιού, φόβο για το διαζύγιο
  • μετά τα 6 χρόνια, οι φόβοι αγγίζουν την καθημερινή ζωή. Το παιδί φοβάται μήπως χτυπήσει, να μείνει μόνο του στο σπίτι, τις καταιγίδες, ενώ παράλληλα παρουσιάζεται ο φόβος για τον θάνατο κάποιου από τους γονείς του.
  • Από τα 8-9 χρόνια οι φόβοι βαθμιαία ελαττώνονται. Οι φόβοι του παιδιού έχουν πιο ορθολογική βάση, νιώθει φόβο για το πως θα τα πάει στο σχολείο, για την απόρριψη από τα συνομήλικα παιδιά, ανησυχεί περισσότερο για τον θάνατο, τους κλέφτες και τον πόλεμο.
  • Μέχρι τα 11 χρόνια, και τα αγόρια και τα κορίτσια τείνουν να εκπροσωπούνται ισότιμα στους φόβους. Μετά τα 11 χρόνια, τα αγόρια μειώνουν πιο γρήγορα του φόβους τους από τα κορίτσια. Υπολογίζεται ότι το 90% των παιδιών ηλικίας από 2-14 ετών παρουσιάζουν τουλάχιστον ένα συγκεκριμένο φόβο που είναι φυσιολογικός.


Ο μαχαραγιός τον Αύγουστο γίνεται 4 ετών, επομένως, σύμφωνα με τα παραπάνω, είναι στην φάση που αντιμετωπίζει φόβο για την απώλεια ενός γονιού και συγκεκριμένα τον δικό μου. Δεν έχει εκδηλώσει τέτοια φοβία για τον μπαμπά του ή για τους γονείς μου που τον κρατούν ένα μεγάλο μέρος της ημέρας. Πως όμως πρέπει να συμπεριφερθώ εγώ σαν μητέρα ώστε να αντιμετωπίσω σωστά αυτόν τον φόβο του?




Η Ψυχολόγος-Παιδοψυχολόγος Αλεξάνδρα Καππάτου στο βιβλίο της "Οι γονείς κάνουν την διαφορά" από τις Εκδόσεις Μίνωας αναφέρεται, μεταξύ άλλων, και στο επίμαχο θέμα καθώς και στον τρόπο συμπεριφοράς του γονιού. Καταρχήν, δεν υποτιμούμε-υποβιβάζουμε-κοροϊδεύουμε την όποια φοβία του παιδιού. Την αντιμετωπίζουμε με σοβαρότητα και με διάλογο προσπαθούμε να εξηγήσουμε στο παιδί. Αναφορικά με τον θάνατο και για το πώς θα μιλήσουμε στα παιδιά γι αυτόν, μεγάλη σημασία έχει αφενός η ηλικία του παιδιού και αφετέρου αν η συζήτηση είναι φιλολογική ή αν όντως υπάρχει συμβάν στην οικογένεια. Τα παιδιά προσχολικής ηλικίας, γράφει η Α.Καππάτου, αν και αρχίζουν να νιώθουν φόβο για τον θάνατο, ωστόσο δεν έχουν συνειδητοποιήσει ότι πρόκειται για μια μη αναστρέψιμη κατάσταση. Αν και μέσα από την τηλεόραση και τα παιχνίδια τους έχουν εξοικειωθεί με τις λέξεις "θάνατος", "πέθανε" "σκοτώθηκε", ωστόσο δεν μπορούν να συνειδητοποιήσουν ότι κάτι που πεθαίνει, δεν υπάρχει ποτέ ξανά πια. Η συνειδητοποίηση ότι η κατάσταση του θανάτου είναι μη αναστρέψιμη και ότι όλοι οι ζωντανοί οργανισμοί κάποτε πεθαίνουν γίνεται μεταξύ των ηλικιών 5-9 ετών ανάλογα με την ωριμότητα και τα βιώματα του κάθε παιδιού. Ακόμα όμως και τότε, δεν θεωρούν ότι ο θάνατος τα αφορά και ότι μπορεί να συμβεί και σε παιδιά. Από την εφηβεία και μετά αντιλαμβάνονται ότι πρόκειται για μια διαδικασία που κάποια στιγμή θα συμβεί και στα ίδια. 




Τι γίνεται όμως όταν η συζήτηση δεν είναι απλά φιλολογικής φύσεως αλλά δυστυχώς η οικογένεια βιώνει κάποια απώλεια? Πως μιλάμε στο παιδί? Σύμφωνα με την Α.Καππάτου, η όλη ανακοίνωση και διαχείριση ενός τέτοιου συμβάντος, εξαρτάται από την ηλικία και την ωριμότητα του παιδιού. Σε κάθε περίπτωση, προσέχουμε τις λέξεις που χρησιμοποιούμε προσπαθώντας να μην αποπροσανατολίσουμε το παιδί. Δεν θα πούμε για παράδειγμα ότι ο νεκρός κοιμήθηκε ή έφυγε ή πήγε ταξίδι γιατί κάτι τέτοιο δίνει στο παιδί το ψεύτικο μήνυμα ότι κάποια στιγμή θα επιστρέψει. Αντίθετα, χρησιμοποιούμε το ρήμα ''πέθανε" για να τονίσουμε έμμεσα ότι πρόκειται για μια κατάσταση μόνιμη και όχι προσωρινή. Σημαντικό επίσης είναι να μην αφήσουμε περιθώρια ενοχής στο παιδί. Πολλές φορές τα παιδιά θεωρούν υπεύθυνους τους εαυτούς τους, για παράδειγμα πιστεύουν ότι επειδή δεν ήταν καλά παιδιά ο γονιός έφυγε ή πέθανε. Θα πρέπει να εξηγήσουμε ότι κάτι τέτοιο δεν ισχύει, ότι όλοι οι άνθρωποι αφού διαγράψουν τον κύκλο ζωής τους πεθαίνουν και ότι μερικές φορές, ακόμη και αν είναι νέοι, υπάρχουν ασθένειες ή ατυχήματα εξαιτίας των οποίων πεθαίνουν οι άνθρωποι.




Ψάχνοντας λίγο στο διαδίκτυο συνειδητοποίησα ότι δεν είμαι η μόνη που έχει αντιμετωπίσει αυτό τον φόβο με το παιδί της. Εξαιρετικές αναρτήσεις για το ίδιο θέμα έχουν και τα παρακάτω φιλικά ιστολόγια:
Επίσης στο βιβλίο της  "Οι γονείς κάνουν την διαφορά"-Εκδόσεις Μίνωας η Ψυχολόγος-Παιδοψυχολόγος Α.Καππάτου μας ενημερώνει-συμβουλεύει πως να αντιμετωπίσουμε το επίμαχο θέμα. Πέρα όμως από το συγκεκριμένο θέμα, στο εν λόγω βιβλίο θα βρείτε μια ευρεία γκάμα θεμάτων  που καλύπτουν όλες τις παιδικές ηλικίες από την γέννηση μέχρι και την εφηβεία. Θέματα όπως:



  • πως να επικοινωνήσουμε με το παιδί
  • πως αντιμετωπίζουμε προβλήματα ύπνου (νυχτερινοί εφιάλτες, άρνηση ύπνου κλπ)
  • πως αντιδρούμε και αντιμετωπίζουμε παιδιά με επιθετικότητα, παιδιά που λένε ψέμματα, παιδιά που κλέβουν
  • τι γίνεται όταν το παιδί αντιμετωπίζει σχολικό εκφοβισμό ή έχει μαθησιακές δυσκολίες
  • πως καταλαβαίνουμε ότι ένα παιδί έχει κακοποιηθεί και τι κάνουμε
  • διαζύγιο γονιών, υιοθεσία ή γέννηση άλλου παιδιού, δεύτερος γάμος γονέα
κάνουν αυτό το βιβλίο ένα πολύτιμο βοήθημα για κάθε γονιό! 



16 σχόλια:

  1. Αυτή η ερώτηση... Με σοκάρει κάθε φορά που την ακούω. Είναι όμως ένα απαραίτητο κομμάτι στην επικοινωνία μας με το παιδί. Όπως τους μαθαίνουμε τόσα πράγματα, πρέπει να κάνουμε και αυτό. Με ήπιο τρόπο, απαντώντας μόνο σε όσα μας ρωτά και σίγουρα χωρίς άγχος. Χρήσιμη η ανάρτηση αυτή για όλους μας!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Είναι πολύ δύσκολο να το αντιμετωπισεις, περισσότερο λόγω των βιωμάτων και των φόβων που έχεις εσύ ο ίδιος και όχι το παιδί! Αλλά όπως πολύ σωστά είπες, είναι δουλειά μας να το κάνουμε!

      Διαγραφή
  2. Υπέροχο κείμενο Μάχη μου. Αργά ή γρήγορα όλοι αντιμετωπίζουμε μια απώλεια και πρέπει να μιλήσουμε στα παιδιά μας.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Η πλειοψηφία των παιδιών κάνει αυτή την ερώτηση. Ο φόβος της απώλειας του γονιού είναι ένα απο τα θέματα που προσφατα συζητούσα με μια φίλη. Και ειλικρινά νομίζω πως αρχικά όλοι τα χανουμε όταν μας κάνουν αυτή την ερώτηση. Χρήσιμη η ανάρτηση σου και θα την προβάλλω και εγω μεσα απο τη σελίδα μου γιατι θα βοηθήσει αρκετους γονείς.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Έντονος προβληματισμός μου για τον οποίο προσπαθώ να είμαι αντικειμενική παραμερίζοντας δικά μου ψυχολογικά κατάλοιπα. Χρήσιμη ανάρτηση.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Είναι όντως δύσκολο το πως να το αντιμετωπίσεις δίχως να πληγώσεις!

      Διαγραφή
  5. Πολύ ωραίο Μάχη μου. Εμένα είναι 3 και είπε το εξής στην γιαγιά του: "γιαγια οταν πεθάνεις και εσύ και η μαμα και η Άντρη ( γειτόνισσα) εγωπ θα μείνω με τον παππού που δεν θα πεθάνει και θα με προσέχει". Τι του λες τώρα;

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Εντάξει προφανώς δεν έχει συνειδητοποιήσει σε αυτή την ηλικία -όπως και ο δικός μου- την μονιμότητα του θέματος, αλλά το ότι το αναφέρει δείχνει ότι αρχίζει να το επεξεργάζεται.

      Διαγραφή
  6. Μάχη μπράβο που έθιξες το θέμα. Ενα πρόβλημα που αντιμετωπίζω συνέχεια απο το καλοκαίρι μετα απο δυο θανάτους που έζησε η μικρή, ευτυχώς όχι κοντινούς. Συνεχώς με ρωτάει αν θα πεθάνω και μου λέει πως δεν θέλει να συμβεί αυτο φυσικά συνοδευόμενα απο κλάμα. Δεν ξέρω αν έπραξα σωστά αλλα είπα στο παιδί την αλήθεια για τον θάνατο και πως κάποια στιγμή θα συμβεί. Πριν λίγες μέρες πέθανε το χάμστερ της και εγω παλι επέλεξα να της πω την αλήθεια, δεν είπε τιποτα, το κράτησε μέσα της και μια εβδομάδα μετα έκλαψε πολυ λέγοντας μου πως το θέλει πίσω τωρα. Της είπα να κλάψει και πως θα της κάνει καλό. Νομίζω ένιωσε την πρώτη προσωπική της απώλεια, δεν ξέρω τι να πω με στεναχωρεί πολυ το θέμα να φοβάται τοσο πολυ για τον θάνατο μου, ελπίζω να το χειρίζομαι σωστά.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Είναι σε φάση που αρχιζει να το αντιλαμβάνεται προφανώς γι αυτό και την επηρεάζει συναισθηματικά και κλαίει. Από ότι διάβασα -και έπραξα και εγώ- καλά έκανες και δεν ωραιοποίησες την κατάσταση δίνοντας το ψεύτικο μήνυμα, ότι δηλαδή κάποιος που πεθαίνει επιστρέφει. Άσχημη κατάσταση να την χειριστείς αλλά πρέπει να λέμε την αλήθεια, όχι μόνο για να μην απογοητευτεί το παιδί όταν καταλάβει ότι τα πράγματα δεν είναι έτσι όπως τα είπαμε αλλά για να μην χάσει και την εμπιστοσύνη του σε εμάς όταν καταλάβει ότι του είπαμε ψέμματα.

      Διαγραφή
  7. Το είχαμε συζητήσει κάποτε σε μια σχολή γονέων και πραγματικά ήταν πολύ χρήσιμο!Και μας είχαν πει αυτό ακριβώς: να λέμε τη λέξη "πέθανε" και καμιά άλλη...
    Πολύ δύσκολη συζήτηση πάντως...

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Πολύ αλλά είναι μέσα στον γονεικό μας ρόλο και αυτό.

      Διαγραφή
  8. Πολύ ενδιαφέρουσα ανάρτηση. Κι εγώ το αντιμετωπίζω τακτικά πλέον με τη μεγάλη μου κόρη που είναι 6,5. Ξεκίνησε πριν κανένα χρόνο περίπου κι εντελώς απρόσμενα, σε φάση που θυμήθηκε το θάνατο του σκύλου μας (που συνέβη όταν ήταν 4-4,5 χρονών)και με ρώτησε αν θα πεθάνω κι εγώ, η μαμά της. Σοκαρίστηκα, για να είμαι ειλικρινής. Μου το πέταξε και στο αυτοκίνητο την ώρα που πηγαίναμε στο σχολείο. Ουτε καν οπτική επαφή δεν είχα με το παιδί. Αλλά προσπάθησα να το αντιμετωπίσω ψύχραιμα. Επουδενί δε λέω ψέματα στα παιδιά μου, δεν τα κοροϊδεύω, δεν υποτιμώ να συναισθήματά τους. Αλλά δεν παύει να είναι μία δύσκολη συζήτηση. Και, ναι, λέμε "πέθανε", δε λέμε πέταξε, δε λέμε κοιμήθηκε, συμφωνώ.
    Θεωρώ και θέλω να πιστεύω ότι σταδιακά θα μάθουν να ανταπεξέρχονται και να επουλώνουν μόνες τους τις πληγές της απώλειας.
    Αλλωστε, μέσα στη ζωή είναι κι αυτό.
    Την καλημέρα μου!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Έτσι όπως το λες, μέσα στην ζωή. Απλά σκέφτομαι καμιά φορά οτι καλύτερα να τα προετοιμάζουμε έτσι με ανώδυνες και φιλολογικές συζητήσεις παρά να έρθει κάποιο τετελεσμένο γεγονός που θα μας αναγκάσει να πούμε τα πράγματα εντελώς ωμά.

      Διαγραφή

Η γνώμη σας μου είναι πολύτιμη!

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...